"Nie" z wyrazami

Nieraz czy nie raz?

Obie formy istnieją, ale znaczą co innego. Nieraz (łącznie) to „często, wielokrotnie”. Nie raz (osobno) to „nie jeden raz, tylko więcej” – używamy go, gdy przeciwstawiamy liczbę razy albo mocno ją podkreślamy.

„Nieraz” – często, wiele razy

To przysłówek. Zastępuje wyrazy często, niejednokrotnie, wielokrotnie:

  • Nieraz zasypiałem nad książką.
  • Babcia nieraz opowiadała nam o wojnie.
  • Takie awarie zdarzały się już nieraz.

„Nie raz” – przeciwstawienie

Zapis rozdzielny stosujemy, gdy „nie” zaprzecza liczebnikowi „raz”, a zdanie wyraźnie przeciwstawia jeden raz wielu razom – zwykle ze spójnikiem ale, lecz, tylko:

  • Mówiłem ci to nie raz, ale sto razy!
  • Byłam tam nie raz, lecz kilkanaście razy.

Tu „raz” zachowuje swój sens liczebnikowy: „jeden raz”.

Jak odróżnić?

Spróbuj podstawić często. Jeśli pasuje bez zmiany sensu, piszesz nieraz. Jeśli w zdaniu jest przeciwstawienie z konkretną liczbą albo z wiele razy, piszesz nie raz. W zdecydowanej większości zdań – tych bez przeciwstawienia – właściwy będzie zapis łączny.

Podobne pary

Na tej samej zasadzie działają niejeden (niejeden by się poddał – „wielu”) i nie jeden (nie jeden, lecz dwaj zawodnicy). Łączna pisownia oznacza „wielu, często”, rozdzielna – zaprzeczenie liczby.

Jak zapamiętać?

Nieraz to jeden wyraz, który znaczy „wiele razy”. Nie raz to dwa wyrazy, bo w zdaniu stoi obok nich jeszcze trzeci element – ten, któremu się przeciwstawiają.