Poprawna forma to łyżka – przez „ż”. Zapisy „łyrzka” i „łyszka” są błędne.
Dlaczego „ż”, a nie „rz”?
W wyrazie „łyżka” nie ma wymiany na „r”, a głoska nie stoi po spółgłosce, po której pisze się „rz”. Nie ma więc żadnego powodu, by używać dwuznaku. Pisownię z „ż” trzeba zapamiętać, ale łatwo ją potwierdzić w wyrazach pokrewnych.
Dlaczego „ż”, a nie „sz”?
Przed „k” głoska [ż] traci dźwięczność i brzmi jak [sz] – stąd zapis „łyszka”. Żeby usłyszeć właściwą głoskę, wystarczy znaleźć formę, w której po niej stoi samogłoska:
- łyżek – dopełniacz liczby mnogiej (komplet łyżek)
- łyżeczka – zdrobnienie
- łyżeczkowy, łyżkowaty
W tych formach słychać wyraźnie dźwięczne [ż].
Odmiana
łyżka, łyżki, łyżce, łyżkę, łyżką, o łyżce; liczba mnoga łyżki, łyżek. We wszystkich formach „ż”.
Przykłady użycia
- Dodaj do ciasta łyżkę cukru.
- Zupę jemy łyżką, deser – łyżeczką.
- W szufladzie brakuje dwóch łyżek.
Przysłowiowa łyżka
Słowo występuje w kilku utartych zwrotach: łyżka dziegciu w beczce miodu (drobiazg, który psuje całość), utopiłby w łyżce wody (o kimś bardzo nieprzychylnym). Pisownia się w nich nie zmienia.
Jak zapamiętać?
Pomyśl o łyżeczce do herbaty: w tym słowie „ż” słychać wyraźnie, a łyżka i łyżeczka to jedna rodzina.