"Nie" z wyrazami

Nie wolno czy niewolno?

Poprawna forma to nie wolno – osobno. Zapis „niewolno” jest błędny, gdy wyrażamy zakaz.

Dlaczego osobno?

W zdaniu Tu nie wolno palić wyraz „wolno” działa jak orzeczenie – znaczy „jest dozwolone”. Tego typu wyrazy, nazywane czasem orzecznikami modalnymi, zachowują się w pisowni jak czasowniki: „nie” stawiamy przed nimi osobno. Należą do tej samej grupy:

  • nie wolno
  • nie można
  • nie trzeba
  • nie warto
  • nie należy – tu mamy zwykły czasownik

Przykłady użycia

  • W czasie egzaminu nie wolno korzystać z telefonu.
  • Dzieciom nie wolno bawić się zapałkami.
  • Nie wolno ci tak do mnie mówić!
  • Tego pudełka nie wolno otwierać przed świętami.

Uwaga na „wolno” w znaczeniu „powoli”

„Wolno” może też znaczyć „powoli” – wtedy jest przysłówkiem od przymiotnika wolny. W tym znaczeniu „nie” łączy się z nim jak z innymi przysłówkami odprzymiotnikowymi, ale takie użycie jest bardzo rzadkie; zamiast tego mówimy po prostu szybko. W codziennych tekstach niemal zawsze chodzi o zakaz – i wtedy piszemy osobno.

Pokrewne, ale inne: „niewola”

Rzeczownik niewola i przymiotnik niewolniczy piszemy łącznie, bo to inne części mowy. Łączy je z „wolno” tylko wspólny rdzeń: wola, wolność.

Jak zapamiętać?

Postaw obok siebie trzy zakazy: nie wolno, nie można, nie trzeba. Wszystkie trzy znaczą „zabrania się” albo „nie ma potrzeby” – i wszystkie piszemy w dwóch słowach.