Poprawna forma to nie da – osobno. Zapis „nieda” jest błędny, także w popularnym wyrażeniu nie da się.
Dlaczego osobno?
„Da” to forma czasownika dać w 3. osobie liczby pojedynczej czasu przyszłego: on da, ona da. „Nie” z czasownikami piszemy rozdzielnie – niezależnie od tego, czy czasownik występuje sam, czy z zaimkiem „się”:
- nie dam, nie dasz, nie da
- nie damy, nie dacie, nie dadzą
- nie dał, nie dała, nie daj
- nie da się, nie dało się
„Nie da się” – najczęstszy kontekst
Wyrażenie nie da się znaczy „nie można, nie jest możliwe”. To właśnie w nim najczęściej pojawia się błędny zapis łączny, bo w mowie brzmi jak jedno słowo. Ortografia się jednak nie zmienia – to wciąż czasownik z „nie”.
Przykłady użycia
- Tego się nie da naprawić bez nowej części.
- Szef nie da nam wolnego w piątek.
- Nie da się ukryć, że było trudno.
- On łatwo nie da za wygraną.
Uwaga na „niedaleko” i „niedawno”
Podobnie brzmiące wyrazy niedaleko i niedawno piszemy łącznie, bo to przysłówki, a nie formy czasownika „dać”. Porównaj: Mieszkamy niedaleko i Nie da się tam dojechać. Tak samo niedaleki, niedawny – przymiotniki z „nie” zapisujemy łącznie.
Jak zapamiętać?
Zamień formę na inną osobę: nie dam, nie dadzą. Nikt nie napisze „niedadzą” – więc i „nie da” zostaje osobno.
