"Nie" z wyrazami

Nie mogę czy niemogę?

Poprawna forma to nie mogę – osobno. Zapis „niemogę” jest błędny w każdym kontekście.

Zasada: „nie” z czasownikami osobno

To jedna z najprostszych reguł polskiej ortografii: partykułę „nie” z czasownikami piszemy rozdzielnie. „Mogę” to forma czasownika móc, więc zaprzeczenie zapisujemy dwoma wyrazami. Tak samo we wszystkich osobach i czasach:

  • nie mogę, nie możesz, nie może
  • nie możemy, nie możecie, nie mogą
  • nie mogłem, nie mogła, nie mogli
  • nie mógłbym, nie będę mógł

Wyjątki – czasowniki, które bez „nie” nie istnieją

Łącznie piszemy tylko te czasowniki, które bez „nie” nie funkcjonują w języku: niepokoić, nienawidzić, niedomagać, niedowidzieć, niedosłyszeć. „Móc” oczywiście do nich nie należy – istnieje samodzielnie.

Rzeczowniki i przymiotniki – łącznie

Zupełnie inaczej zachowują się wyrazy pokrewne należące do innych części mowy. Rzeczowniki niemoc i niemożność piszemy razem, przymiotnik niemożliwy – także razem. Różnica wynika z części mowy, a nie ze znaczenia.

Przykłady użycia

  • Nie mogę znaleźć kluczy do samochodu.
  • Przepraszam, jutro nie mogę przyjść na zebranie.
  • Nie mogę się doczekać wakacji!
  • Dręczyła go dziwna niemoc.

A co z „nie można”?

„Można” nie jest wprawdzie typowym czasownikiem, ale pełni funkcję orzeczenia – dlatego też piszemy osobno: nie można, nie trzeba, nie warto.

Jak zapamiętać?

Czasownik to czynność, a „nie” jej zaprzecza z boku – nie wchodzi do środka. Nie mogę, nie chcę, nie wiem: zawsze dwa wyrazy.