"Nie" z wyrazami

Nie działa czy niedziała?

Poprawna forma to nie działa – osobno. Zapis „niedziała” jest błędny niezależnie od tego, czy mówimy o urządzeniu, leku czy pomyśle.

Zasada: „nie” z czasownikami rozdzielnie

„Działa” to forma czasownika działać. Partykułę „nie” z czasownikami w formach osobowych, w bezokoliczniku i w czasie przeszłym zapisujemy oddzielnie:

  • nie działa, nie działają
  • nie działało, nie działałby
  • nie działać

Wyjątki – ale nie w tym wyrazie

Łącznie piszemy tylko czasowniki, które bez „nie” nie istnieją albo mają zupełnie inne znaczenie: nienawidzić, niepokoić, niedomagać. Łącznie zapisujemy też czasowniki z cząstką „niedo-”, oznaczającą niedostateczność: niedoceniać, niedosłyszeć. „Działać” to zwykły czasownik, a „nie” jedynie go zaprzecza – więc piszemy osobno.

Uwaga na rzeczownik „niedziałanie”

Gdy od czasownika utworzymy rzeczownik, reguła się odwraca. „Nie” z rzeczownikami piszemy łącznie: niedziałanie systemu, niedziałanie hamulców. Porównaj:

  • Hamulec nie działa. – czasownik, osobno
  • Przyczyną wypadku było niedziałanie hamulca. – rzeczownik, łącznie

Łącznie zapisujemy też przymiotnik niedziałający (np. niedziałający czajnik), bo to imiesłów przymiotnikowy.

Przykłady użycia

  • Winda znowu nie działa.
  • Ten lek na mnie nie działa.
  • Od rana nie działa internet w całym budynku.

Jak zapamiętać?

Zadaj pytanie: co robi? Jeśli odpowiedź to czynność – działa – masz przed sobą czasownik, a „nie” stoi obok niego jak osobny wyraz.