"Nie" z wyrazami

Nie bierz czy niebierz?

Poprawna forma to nie bierz – osobno i przez „rz”. Zapisy „niebierz”, „nie biesz” i „nie bież” są błędne.

Dlaczego osobno?

„Bierz” to tryb rozkazujący czasownika brać. „Nie” z czasownikami piszemy rozdzielnie we wszystkich formach – także w trybie rozkazującym: nie idź, nie mów, nie bierz.

Dlaczego „rz”?

Na końcu wyrazu słyszymy [sz], bo głoska traci dźwięczność. Żeby rozstrzygnąć pisownię, trzeba sięgnąć do innych form czasownika. W wyrazach z tej rodziny pojawia się „r”:

  • brać, biorę, biorą – słychać „r”
  • bierze, bierzesz – tu stoi „rz”

Wymiana „rz” na „r” to najpewniejszy sygnał, że piszemy „rz”. Skoro jest biorę, jest też bierz.

Wszystkie formy trybu rozkazującego

  • bierz / nie bierz
  • bierzmy / nie bierzmy
  • bierzcie / nie bierzcie

Przykłady użycia

  • Nie bierz tego do siebie, on tak ma.
  • Nie bierz parasola, ma być słonecznie.
  • Nie bierzcie więcej, niż zdołacie zjeść.

Uwaga na przedrostki

Ta sama pisownia obowiązuje w czasownikach przedrostkowych: zabierz, wybierz, odbierz, nie zabieraj. Przedrostek nie zmienia ani „rz”, ani rozdzielnej pisowni z „nie”: nie wybieraj, nie odbieraj.

Jak zapamiętać?

Dwa pytania, dwie odpowiedzi. Czy to czasownik? Tak – więc „nie” osobno. Czy słychać gdzieś „r”? Tak, w biorę – więc „rz”.