Poprawna forma to kołnierz – przez „rz”. Zapis „kołnież” jest błędny.
Zasada: „-erz” przez „rz”
W rzeczownikach rodzaju męskiego zakończonych na -erz piszemy „rz”. To jedna z pewniejszych reguł ortograficznych – obejmuje zarówno nazwy przedmiotów, jak i nazwy osób:
- kołnierz, talerz, pancerz
- żołnierz, rycerz, pasterz
- spichlerz, harcerz
Wyjątków jest bardzo mało; najczęściej wymienia się papież. Rzeczowniki żeńskie w rodzaju młodzież, odzież, kradzież mają inne zakończenie – „-eż” – i nie podlegają tej regule.
„Rz” zostaje w odmianie
kołnierz, kołnierza, kołnierzowi, kołnierzem, o kołnierzu; liczba mnoga kołnierze, kołnierzy. Zdrobnienie to kołnierzyk – też z „rz”.
Przykłady użycia
- Postawił kołnierz płaszcza, bo wiał zimny wiatr.
- Koszula ma sztywny kołnierzyk.
- Złapał chłopaka za kołnierz i odciągnął od krawężnika.
Frazeologia: „nie wylewać za kołnierz”
O kimś, kto chętnie pije alkohol, mówi się żartobliwie, że nie wylewa za kołnierz. W tym utartym wyrażeniu pisownia jest oczywiście taka sama.
Uwaga na wymowę
Na końcu wyrazu słyszymy [sz], bo „rz” traci dźwięczność. Zapis „kołniesz” oddaje tę wymowę, ale nie pisownię – wystarczy odmienić wyraz (kołnierza), by usłyszeć [ż].
Jak zapamiętać?
Kołnierz noszą żołnierz i rycerz – każdy z nich ma „rz” na końcu. Cała trójka kończy się tak samo.
