Dyktando dla uczniów klasy czwartej. Oprócz wyrazów poznanych w klasach młodszych zawiera słownictwo trudniejsze: zapożyczenia z „h” i „ch” (horyzont, chaos, huragan), imiona obcego pochodzenia oraz wyrazy, w których „ch” wymienia się na „sz”. Tekst ma charakter opowiadania i sprawdza także interpunkcję w zdaniach złożonych.
Tekst dyktanda
Burza nad zatoką
Tego lata spędzaliśmy wakacje w małej nadmorskiej miejscowości. Codziennie rano biegaliśmy boso po plaży i obserwowaliśmy, jak statki znikają za horyzontem. Pewnego popołudnia niebo nagle pociemniało. W radiu podano ostrzeżenie przed silną wichurą, którą spiker z przesadą nazwał huraganem. Właściciel pensjonatu, pan Hieronim, pospiesznie chował leżaki i parasole. Na podwórzu zapanował chaos: kury uciekały w popłochu, a psy szczekały jak szalone. Mój młodszy brat wahał się, czy zostać w pokoju, czy pomóc dorosłym. W końcu dzielnie przytrzymywał drzwi szopy. Po godzinie wiatr ucichł. Na mokrym piasku leżały gałęzie, muszle i porwane sieci rybackie. Pan Hieronim uśmiechnął się i powiedział, że był świadkiem niejednej takiej nawałnicy. Wieczorem przy herbacie opowiadał historie o dawnych rybakach i ich bohaterskich wyprawach. Słuchaliśmy go z zapartym tchem aż do północy.
Trudne wyrazy z wyjaśnieniem
- horyzontem – „h” w wyrazie pochodzenia greckiego; do zapamiętania.
- wichurą – „ch” do zapamiętania; ta sama rodzina co wicher.
- huraganem – „h” w zapożyczeniu; do zapamiętania.
- Hieronim – imię obcego pochodzenia przez „h”, wielką literą.
- chował – „ch” do zapamiętania; chować, schowek, przechowalnia.
- chaos – „ch” w wyrazie pochodzenia greckiego; do zapamiętania.
- popłochu – „ch” wymienia się na „sz”: popłoch – płoszyć.
- wahał się – „h” do zapamiętania; wahanie, zawahać się.
- ucichł – „ch” wymienia się na „sz”: cichy – cisza.
- herbacie, historie – „h” w zapożyczeniach; do zapamiętania.
- bohaterskich – „h” w środku wyrazu (bohater), a „ch” w końcówce „-ich”.
- tchem – „ch” w rodzinie wyrazu dech – tchu; zwrot z zapartym tchem.
Jak przeprowadzić dyktando
Przed dyktandem można przypomnieć uczniom trzy sposoby rozstrzygania pisowni: wymianę „ch” na „sz”, wymianę „h” na „g”, „ż” lub „z” oraz grupę wyrazów do zapamiętania, w tym wiele zapożyczeń z greki i łaciny. Następnie przeczytaj tekst w całości, dyktuj go zdaniami lub ich częściami i na końcu przeczytaj raz jeszcze.
W klasie czwartej warto oceniać osobno ortografię i interpunkcję. W tym tekście przecinki pojawiają się przed że, którą, czy i jak, a także przy wtrąceniu pan Hieronim. Po sprawdzeniu uczniowie mogą ułożyć własne zdania z wyrazami, w których zrobili błąd, i podkreślić w nich trudne litery.