Poprawna forma to jarzmo – przez „rz”. Zapis „jażmo” jest błędny.
Dlaczego „rz”?
W wyrazie „jarzmo” nie ma żywej wymiany na „r” ani na „g”, która rozstrzygałaby wybór. To pisownia historyczna, którą trzeba zapamiętać. Dobra wiadomość: jest wspólna dla całej rodziny wyrazów, więc wystarczy nauczyć się jej raz:
- jarzmo, jarzma
- ujarzmić, ujarzmiać
- ujarzmienie, nieujarzmiony
Co znaczy „jarzmo”?
Dosłownie to drewniane urządzenie zakładane na kark zwierząt pociągowych, najczęściej wołów, żeby mogły ciągnąć wóz lub pług. W przenośni jarzmo oznacza ucisk, niewolę, przykry obowiązek: jarzmo niewoli, zrzucić jarzmo. Czasownik ujarzmić znaczy „podporządkować, opanować”, a wyrażenie zrzucić jarzmo – „wyzwolić się spod czyjejś władzy”. Zwróć uwagę, że w „zrzucić” też jest „rz”, tym razem po „z”.
Przykłady użycia
- W skansenie oglądaliśmy stare jarzmo dla wołów.
- Naród przez lata dźwigał jarzmo zaborów.
- Inżynierom udało się ujarzmić rwącą rzekę.
Odmiana
jarzmo, jarzma, jarzmu, jarzmem, o jarzmie; liczba mnoga jarzma, jarzm. „Rz” zostaje we wszystkich formach.
Jak zapamiętać?
Skojarz „jarzmo” z innymi wyrazami na „jarz-”: jarzyna i jarzeniówka. Wszystkie piszemy przez „rz”, więc łatwo zapamiętać je razem. Możesz też ułożyć zdanie pomocnicze: Wół w jarzmie ciągnie wóz z jarzynami.