Rz czy ż

Kołnierz czy kołnież?

Poprawna forma to kołnierz – przez „rz”. Zapis „kołnież” jest błędny.

Zasada: „-erz” przez „rz”

W rzeczownikach rodzaju męskiego zakończonych na -erz piszemy „rz”. To jedna z pewniejszych reguł ortograficznych – obejmuje zarówno nazwy przedmiotów, jak i nazwy osób:

  • kołnierz, talerz, pancerz
  • żołnierz, rycerz, pasterz
  • spichlerz, harcerz

Wyjątków jest bardzo mało; najczęściej wymienia się papież. Rzeczowniki żeńskie w rodzaju młodzież, odzież, kradzież mają inne zakończenie – „-eż” – i nie podlegają tej regule.

„Rz” zostaje w odmianie

kołnierz, kołnierza, kołnierzowi, kołnierzem, o kołnierzu; liczba mnoga kołnierze, kołnierzy. Zdrobnienie to kołnierzyk – też z „rz”.

Przykłady użycia

  • Postawił kołnierz płaszcza, bo wiał zimny wiatr.
  • Koszula ma sztywny kołnierzyk.
  • Złapał chłopaka za kołnierz i odciągnął od krawężnika.

Frazeologia: „nie wylewać za kołnierz”

O kimś, kto chętnie pije alkohol, mówi się żartobliwie, że nie wylewa za kołnierz. W tym utartym wyrażeniu pisownia jest oczywiście taka sama.

Uwaga na wymowę

Na końcu wyrazu słyszymy [sz], bo „rz” traci dźwięczność. Zapis „kołniesz” oddaje tę wymowę, ale nie pisownię – wystarczy odmienić wyraz (kołnierza), by usłyszeć [ż].

Jak zapamiętać?

Kołnierz noszą żołnierz i rycerz – każdy z nich ma „rz” na końcu. Cała trójka kończy się tak samo.