Wyrazy i zwroty obce, których polszczyzna nie przyswoiła, najlepiej wyróżnić kursywą. Słowa już spolszczone piszemy jak każde inne, bez wyróżnienia. Cudzysłów zostawiamy dla tłumaczeń, cytatów i słów użytych z dystansem – nie jest on zamiennikiem kursywy.
Kursywa – dla słów „w gościnie”
Kursywą oznaczamy wyrazy i wyrażenia, które zachowują obcą pisownię i nie weszły do powszechnego użycia. Sygnalizuje ona czytelnikowi: to słowo z innego języka, czytaj je po obcemu.
- Niemcy mają na to słowo – Schadenfreude, czyli radość z cudzego nieszczęścia.
- Wnętrze urządzono w duchu hygge.
- Cóż, c’est la vie.
Pochylamy tylko obcy wyraz lub zwrot – reszta zdania i znaki interpunkcyjne po nim zostają proste.
Bez wyróżnienia – słowa przyswojone
Gdy wyraz ma polską pisownię albo odmienia się jak polski, stał się częścią języka i nie potrzebuje żadnego wyróżnienia:
- weekend, komputer, lider, smartfon, biznes
- menedżer, dżinsy, lunch
Dobrym sygnałem przyswojenia są polskie końcówki: w weekendzie, do komputera, z menedżerem. Słowa, które odmieniamy tak swobodnie, piszemy prosto.
Osobną grupą są utarte wyrażenia łacińskie: de facto, ad hoc, status quo. W tekstach ogólnych można je zapisywać prosto albo kursywą – ważne, by w całym tekście robić to jednakowo.
Cudzysłów – do tłumaczeń, cytatów i dystansu
Cudzysłów ma w polskim tekście inne zadania niż kursywa:
- znaczenie lub tłumaczenie: carpe diem – „chwytaj dzień”; wyraz obcy kursywą, jego przekład w cudzysłowie;
- przytoczenie cudzych słów: Powiedział: „Nie mam na to czasu”;
- dystans lub ironia: Jego „krótka przerwa” trwała dwie godziny.
Uwaga: po wyrażeniu tak zwany (tzw.) cudzysłów jest zbędny, bo dystans wyraża już samo to wyrażenie. Piszemy tzw. złota godzina, a nie tzw. „złota godzina”.
Nazwy własne i tytuły
Obcych nazw własnych – miast, osób, instytucji – nie wyróżniamy w ogóle: mieszka w Barcelonie, koncert w Royal Albert Hall. Tytuły książek, filmów czy piosenek (także obcojęzyczne) zapisujemy w cudzysłowie albo kursywą, zgodnie z przyjętym w danym tekście zwyczajem.
Gdy cały tekst jest pisany kursywą
Zdarza się, że kursywą złożony jest cały fragment – na przykład cytat, podpis pod zdjęciem albo wstęp. Wtedy obcy wyraz wyróżniamy odwrotnie: piszemy go prostym krojem. Zasada jest ta sama – wyróżnienie ma odróżniać słowo od otoczenia, a nie po prostu je pochylać.
Najczęstsze błędy
- Podwójne wyróżnienie – kursywa i cudzysłów naraz. Wystarczy jedno.
- Wyróżnianie słów dawno spolszczonych – „weekend” w cudzysłowie wygląda dziś jak ironia.
- Brak konsekwencji – ten sam termin raz kursywą, raz prosto.
- Angielskie cudzysłowy zamiast polskich – w polskim tekście używamy „ ”, a w cudzysłowie wewnętrznym « ».
Ściąga
- Słowo obce, nieprzyswojone → kursywa.
- Słowo spolszczone, odmieniane → bez wyróżnienia.
- Tłumaczenie, cytat, ironia → cudzysłów.
- Nazwa własna → bez wyróżnienia; tytuł dzieła → cudzysłów lub kursywa.