Ą, ę i nosówki

Piątek czy piontek?

Poprawna forma to piątek – z „ą”. Zapisy „piontek” i „pjontek” są błędne.

Dlaczego „ą”?

Nazwa dnia wiąże się z liczebnikiem piąty – to piąty dzień tygodnia, licząc od poniedziałku. W rodzinie tych wyrazów nosówka wymienia się: pięć – piąty – piątek. Wymiana „ę” z „ą” jest w polszczyźnie typowa (ząb – zęby, mąż – męża) i potwierdza, że to samogłoska nosowa, a nie połączenie „on”.

Dlaczego słychać [on]?

Przed spółgłoskami „t”, „d”, „c”, „cz” samogłoskę „ą” wymawiamy jak [on]: piątek [pjontek], kąt [kont], mądry [mondry]. W piśmie zawsze pozostaje „ą”. Nie piszemy też „j” po „p” – litera „i” przed samogłoską oznacza miękkość poprzedzającej spółgłoski.

Odmiana

piątek, piątku, piątkowi, piątkiem, w piątek; liczba mnoga: piątki, piątków. Przymiotnik: piątkowy.

Przykłady użycia

  • W piątek wychodzimy z pracy wcześniej.
  • Zebranie przełożono na przyszły piątek.
  • Dostał piątkę z wypracowania – i to w piątek!

Mała czy wielka litera?

Nazwy dni tygodnia piszemy małą literą: poniedziałek, środa, piątek. Wielką literą piszemy tylko nazwy świąt i dni świątecznych, np. Wielki Piątek przed Wielkanocą.

Jak zapamiętać?

Piątek to piąty dzień tygodnia. Skoro piąty ma „ą”, to i piątek je ma.