Poprawna forma to zwierzę – przez „rz” i z „ę” na końcu. Zapisy „zwieżę” i „zwierze” są błędne.
Dlaczego „rz”?
W wyrazie „zwierzę” „rz” nie wymienia się na „r” i nie stoi po spółgłosce, więc żadna reguła go nie tłumaczy – pisownię trzeba zapamiętać. Pomaga to, że „rz” jest w całej rodzinie wyrazu: zwierz, zwierzyna, zwierzak, zwierzęcy. Wystarczy więc znać jeden z nich, by nie pomylić się w pozostałych.
Dlaczego „ę” na końcu?
„Zwierzę” to rzeczownik nijaki odmieniający się tak jak cielę, kurczę czy źrebię. W mianowniku kończy się na „ę”, a w odmianie ta samogłoska przechodzi w „ęci-” albo „ęt-”. Końcowe „ę” w szybkiej mowie zwykle brzmi jak „e”, ale w piśmie zostaje.
Odmiana
- liczba pojedyncza: zwierzę, zwierzęcia, zwierzęciu, zwierzę, zwierzęciem, o zwierzęciu
- liczba mnoga: zwierzęta, zwierząt, zwierzętom, zwierzętami, o zwierzętach
Przymiotnik to zwierzęcy (tłuszcz zwierzęcy), a obok rzeczownika „zwierzę” istnieje też krótsze, nieco książkowe zwierz (dziki zwierz).
Przykłady użycia
- Każde zwierzę w schronisku ma swoje imię.
- Lis to zwierzę, które dobrze radzi sobie w mieście.
- W parku narodowym nie wolno dokarmiać zwierząt.
Pułapka: „zwierzę się”
Ta sama pisownia ma zupełnie inny wyraz: zwierzę się – od czasownika zwierzyć się (Zwierzę ci się z pewnego sekretu). Tu także piszemy „rz” i „ę”.
Jak zapamiętać?
„Zwierzę” ma zwierzęta – skoro w liczbie mnogiej jest „ę”, to w pojedynczej też. A „rz” przypomni ci zwierzyna – w całej tej rodzinie nie ma ani jednego „ż”.