Przecinek przed „niż” stawiamy tylko wtedy, gdy po nim następuje zdanie – czyli pojawia się czasownik w formie osobowej. Jeśli „niż” wprowadza samo porównanie bez takiego czasownika, przecinka nie ma.
Bez przecinka – porównanie bez czasownika
Najczęściej „niż” łączy dwa wyrazy lub wyrażenia, które porównujemy. To nie jest osobne zdanie, więc przecinek jest zbędny:
- Mój brat jest wyższy niż ja.
- Wolę morze niż góry.
- Przyszło więcej niż sto osób.
- Pociągiem dojedziesz szybciej niż autobusem.
Z przecinkiem – gdy „niż” otwiera zdanie
Jeśli po „niż” pojawia się orzeczenie, mamy zdanie podrzędne porównawcze. Oddzielamy je przecinkiem, tak jak inne zdania podrzędne:
- Egzamin był łatwiejszy, niż się spodziewałam.
- Zrobił więcej, niż musiał.
- Jest dziś cieplej, niż zapowiadali synoptycy.
Porównaj dwa podobne zdania: Zrobił to lepiej niż ja (bez czasownika – bez przecinka) i Zrobił to lepiej, niż myślałem (z czasownikiem „myślałem” – z przecinkiem).
Bezokolicznik to nie orzeczenie
Bezokolicznik nie jest formą osobową czasownika, dlatego porównanie z nim zwykle zapisujemy bez przecinka: Łatwiej obiecać niż dotrzymać, Lepiej zapytać niż błądzić. Przecinek pojawi się dopiero wtedy, gdy po „niż” wystąpi czasownik osobowy: Lepiej zapytać teraz, niż będziesz potem żałować.
„Niż gdyby”, „niż żeby”
Połączenia „niż” ze spójnikami gdyby, żeby, by otwierają zdanie z czasownikiem, więc przecinek stawiamy przed całą grupą – przed „niż”, a nie w środku:
- Wolę zostać w domu, niż gdybym miał stać w korku.
- Lepiej powiedzieć od razu, niż żeby dowiedział się od obcych.
Przy okazji: „niż ja” czy „niż mnie”?
Po „niż” używamy tego samego przypadku, w jakim stoi porównywany wyraz – zwykle mianownika: starszy niż ja, szybszy niż on. Forma „niż mnie” jest błędna w tym znaczeniu. Z dopełniaczem łączy się natomiast przyimek „od”: starszy ode mnie.
Formy na „-no” i „-to” też się liczą
Orzeczeniem są również bezosobowe formy czasownika zakończone na -no i -to. Po „niż” wprowadzają one zdanie, więc wymagają przecinka: Wynik był gorszy, niż oczekiwano, Prace trwały dłużej, niż zaplanowano.
Najczęstsze błędy
- Przecinek z przyzwyczajenia: Jest starszy, niż jego siostra → Jest starszy niż jego siostra (brak czasownika po „niż”).
- Brak przecinka przed zdaniem: Kosztowało to więcej niż zakładaliśmy → Kosztowało to więcej, niż zakładaliśmy.
- Przecinek po „niż”: lepiej niż, się wydaje – po spójniku przecinka nie stawiamy.
Szybki test
Weź zdanie Film był dłuższy niż książka i porównaj je ze zdaniem Film był dłuższy, niż zapowiadano. Różnicę robi jedno słowo – czasownik. Zatrzymaj się więc po „niż” i poszukaj czasownika, który mówi, kto co robi, robił albo będzie robić. Jest taki czasownik – stawiasz przecinek. Nie ma go – piszesz bez przecinka. Ta sama zasada dotyczy książkowego „niżeli” i porównawczego „jak”.