Poprawna forma to zawczasu – łącznie. Zapis „za wczasu” jest błędny.
Dlaczego łącznie?
Wyrażenia przyimkowe zwykle piszemy osobno (za chwilę, za rok). Łącznie zapisujemy jednak te, które dawno zrosły się w jeden wyraz i w których drugi człon nie występuje dziś samodzielnie. Tak jest z „zawczasu” – w polszczyźnie nie ma rzeczownika „wczas”, od którego można by utworzyć wyrażenie „za wczasu”. Ta sama zasada tłumaczy pisownię innych przysłówków:
- zawczasu – nie ma „wczasu”
- naprędce – nie ma „prędce”
- znienacka – nie ma „nienacka”
Uwaga: rzeczownik wczasy (urlop) istnieje, ale we współczesnym języku znaczeniowo nie łączy się z „zawczasu”.
Co znaczy „zawczasu”?
„Wcześniej, z wyprzedzeniem, zanim będzie za późno”. To wyraz nieco książkowy – w codziennej rozmowie częściej powiemy wcześniej albo z wyprzedzeniem.
Przykłady użycia
- Bilety na festiwal warto kupić zawczasu.
- Przygotowała wszystko zawczasu, więc wieczorem mogła odpocząć.
- Lepiej zawczasu sprawdzić, czy paszport jest ważny.
Pułapka: „w porę” i „na czas”
Wyrażenia o podobnym znaczeniu piszemy już osobno, bo ich drugi człon to zwykły rzeczownik: w porę (zdążył w porę), na czas (oddał pracę na czas). Nie łącz ich na wzór „zawczasu”.
Jak zapamiętać?
Spróbuj użyć „wczasu” osobno – jaki wczas? Nie da się. Skoro drugi człon nie żyje samodzielnie, całość piszesz jako jeden wyraz.
