Ó czy u

Ułóż czy ułuż?

Poprawna forma to ułóż – przez „ó”. Zapis „ułuż” jest błędny.

Skąd „ó”?

„Ułóż” to tryb rozkazujący od czasownika ułożyć. W bezokoliczniku i w pozostałych formach słyszymy wyraźne „o”: ułożyć, ułożę, ułożony. W trybie rozkazującym, gdzie wyraz się skraca, to samo „o” zamienia się w „ó”. To bardzo regularne zjawisko:

  • ułóż – ułożyć
  • połóż – położyć
  • włóż – włożyć
  • odłóż – odłożyć
  • wyłóż – wyłożyć

Tryb rozkazujący często ma „ó”

Warto zapamiętać ogólną prawidłowość: gdy w bezokoliczniku jest „o”, w krótkiej formie rozkazującej często pojawia się „ó”. Tak jest w wielu codziennych czasownikach: zrobić – zrób, pomóc – pomóż, otworzyć – otwórz, stać, stoję – stój.

„Ż” na końcu

Na końcu słyszymy [sz], bo „ż” traci dźwięczność. Wystarczy spojrzeć na bezokolicznik ułożyć – tam „ż” słychać wyraźnie. Nie ma też powodu, by pisać „rz”: w rodzinie wyrazu nie pojawia się „r”.

Przykłady użycia

  • Ułóż książki na półce według wysokości.
  • Ułóż dziecko do snu, a ja pozmywam.
  • Ułóżcie puzzle, zanim przyjdą goście.

Pozostałe formy

ułóż, ułóżmy, ułóżcie – „ó” zostaje we wszystkich formach trybu rozkazującego.

Jak zapamiętać?

Łóżko to miejsce, gdzie się kładziemy, a w łożu słychać „o”. Ułóż, połóż, łóżko – wszystkie z tej samej rodziny i wszystkie z „ó”.