Poprawna forma to ułóż – przez „ó”. Zapis „ułuż” jest błędny.
Skąd „ó”?
„Ułóż” to tryb rozkazujący od czasownika ułożyć. W bezokoliczniku i w pozostałych formach słyszymy wyraźne „o”: ułożyć, ułożę, ułożony. W trybie rozkazującym, gdzie wyraz się skraca, to samo „o” zamienia się w „ó”. To bardzo regularne zjawisko:
- ułóż – ułożyć
- połóż – położyć
- włóż – włożyć
- odłóż – odłożyć
- wyłóż – wyłożyć
Tryb rozkazujący często ma „ó”
Warto zapamiętać ogólną prawidłowość: gdy w bezokoliczniku jest „o”, w krótkiej formie rozkazującej często pojawia się „ó”. Tak jest w wielu codziennych czasownikach: zrobić – zrób, pomóc – pomóż, otworzyć – otwórz, stać, stoję – stój.
„Ż” na końcu
Na końcu słyszymy [sz], bo „ż” traci dźwięczność. Wystarczy spojrzeć na bezokolicznik ułożyć – tam „ż” słychać wyraźnie. Nie ma też powodu, by pisać „rz”: w rodzinie wyrazu nie pojawia się „r”.
Przykłady użycia
- Ułóż książki na półce według wysokości.
- Ułóż dziecko do snu, a ja pozmywam.
- Ułóżcie puzzle, zanim przyjdą goście.
Pozostałe formy
ułóż, ułóżmy, ułóżcie – „ó” zostaje we wszystkich formach trybu rozkazującego.
Jak zapamiętać?
Łóżko to miejsce, gdzie się kładziemy, a w łożu słychać „o”. Ułóż, połóż, łóżko – wszystkie z tej samej rodziny i wszystkie z „ó”.
