Wypracowanie maturalne bez błędów to przede wszystkim kwestia planu i kilku minut na końcu egzaminu przeznaczonych wyłącznie na sprawdzanie. Egzaminator ocenia nie tylko treść, ale też poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną – a większość punktów tracimy na błędach powtarzalnych, które da się wyeliminować.
Najpierw plan, potem tekst
Chaotyczna kompozycja rodzi błędy: gubimy wątek, powtarzamy te same słowa, piszemy zdania, które nie mają końca. Zanim zaczniesz, zapisz w brudnopisie tezę i dwa–trzy argumenty z przykładami z lektur. Dzięki temu każdy akapit będzie miał jedną myśl, a zdania wyjdą krótsze i jaśniejsze. Sprawdź też w poleceniu, jakiej minimalnej długości tekstu się wymaga, i trzymaj się jej z zapasem.
Błędy językowe, które najczęściej pojawiają się w wypracowaniach
- „W każdym bądź razie” – to skrzyżowanie dwóch wyrażeń. Poprawnie: w każdym razie albo bądź co bądź.
- „Bynajmniej” w znaczeniu „przynajmniej” – „bynajmniej” wzmacnia przeczenie: bynajmniej nie żałuję.
- „Tą książkę” – w tekście pisanym biernik to tę książkę, tę postać.
- Pleonazmy – cofnąć się do tyłu, akwen wodny, wzajemna współpraca. Wystarczy jeden człon.
- „W dniu dzisiejszym”, „na dzień dzisiejszy” – napisz po prostu dziś, obecnie.
- „Poszłem” – jedyna poprawna forma to poszedłem.
- Kolokwializmy – fajny, kasa, ogarnąć nie pasują do stylu wypracowania.
Ortografia – miejsca, w których łatwo się potknąć
- Pisownia łączna i rozdzielna: na pewno, na razie, w ogóle, z powrotem – osobno; naprawdę, naprzeciwko – łącznie.
- „Nie” z czasownikami osobno (nie zgadza się), z przymiotnikami i rzeczownikami zwykle łącznie (niesprawiedliwy, nieszczęście). Od 2026 roku łącznie piszemy też „nie” z imiesłowami przymiotnikowymi niezależnie od znaczenia: niekochany, niezrozumiany.
- Formy czasownika wziąć: wziąć, wziął, weźmie – nigdy „wziąść”.
- Nazwiska autorów i imiona bohaterów – sprawdź je w brudnopisie, zanim przepiszesz. Błąd w imieniu postaci razi bardziej niż literówka w zwykłym słowie.
- Tytuły utworów w tekście pisanym odręcznie ujmij w cudzysłów: „Lalka”, „Pan Tadeusz”.
Interpunkcja w pigułce
Najwięcej błędów przecinkowych dotyczy kilku sytuacji:
- Przecinek stawiamy przed spójnikami zdań podrzędnych: że, który, ponieważ, aby, gdy – Bohater wie, że przegra.
- Przecinek stawiamy przed spójnikami przeciwstawnymi: a, ale, lecz, jednak.
- Nie stawiamy go przed pojedynczymi i, oraz, lub, albo, gdy łączą równorzędne części: Wokulski kochał i cierpiał.
- Imiesłowowy równoważnik zdania oddzielamy przecinkiem: Czytając list, Izabela się śmiała.
Styl: jasno, rzeczowo, bez powtórzeń
Unikaj zdań wielokrotnie złożonych, w których łatwo zgubić składnię. Jeśli jedno słowo pojawia się trzy razy w akapicie, poszukaj zamiennika: bohater – postać – protagonista – Wokulski. O autorze pisz po nazwisku albo pełnym imieniem i nazwiskiem, nigdy samym imieniem. Przyjmij jeden czas relacjonowania fabuły i trzymaj się go w całym tekście.
Ostatnie dziesięć minut: sprawdzanie
Zaplanuj czas na czytanie tekstu od początku do końca, najlepiej dwa razy, za każdym razem z innym zadaniem:
- Pierwsze czytanie – sens i składnia: czy każde zdanie ma podmiot i orzeczenie, czy nie urywa się w połowie.
- Drugie czytanie – ortografia i przecinki: zatrzymuj się przy każdym „że”, „który”, „nie” i przy wyrazach z „ó”, „rz”, „ch”.
Poprawki nanoś czytelnie. Skreślenie jednym poziomym pociągnięciem jest lepsze niż zamazywanie – egzaminator musi wiedzieć, która wersja jest ostateczna.